تعارض منافع در ارزیابی های محیط زیست

از ویکی تعارض منافع
نسخهٔ تاریخ ‏۲۷ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۳۲ توسط Wikicoic bssc (بحث | مشارکت‌ها) (صفحه‌ای تازه حاوی «=تعارض منافع در ارزیابی های محیط زیست= [https://en.wikipedia.org/wiki/Environmental_impact_assessment ارز...» ایجاد کرد)
(تفاوت) → نسخهٔ قدیمی‌تر | نمایش نسخهٔ فعلی (تفاوت) | نسخهٔ جدیدتر ← (تفاوت)
پرش به ناوبری پرش به جستجو

تعارض منافع در ارزیابی های محیط زیست

ارزیابی محیط زیست فرایندی است برای پیش بینی اثرات زیست محیطی (مثبت و منفی) یک طرح، سیاست، برنامه یا پروژه پیش از آغاز فرایند اجرایی آن. ارزیابی اثرات زیست محیطی در واقع یکی از ابزارهای قانون گذاری برای به حداقل رساندن تأثیر انسان بر محیط زیست است. ارزیابی اثرات محیط زیستی برای اولین بار در <ref>بند الف تبصره 82 قانون برنامه دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران بطور مشخص صورت قانونی به خود گرفت.

تعارض درآمد و وطیفه

تعارض درآمد و وظیفه یک موقعیت تعارض منافع است که در آن یک شخص یا سازمان در دوراهی انتخاب میان نفع شخصی و وظیفه سازمانی خود، نفع شخصی را برمیگزیند. در مقوله ارزیابی محیط زیست هزینه خدمات ارزیابی به طور مشخص توسط مجری طرح که می تواند دستگاهی دولتی یا نهادی خصوصی باشد به ارزیاب پرداخت می شود.بنابراین کسی که از اجرا شدن پروژه نفع مالی می برد هزینه آن را نیز پرداخت می کند. رابطه مالی مستقیم میان ارزیاب و مجری طرح می تواند در نتیجه ارزیابی اثرگذار باشد.

مصادیق تعارض درآمد و وظیفه در محیط زیست

  1. آزمایشگاه های معتمد محیط زیست: آزمایشگاه معتمد آزمایشگاهی است که در بخش خصوصی یا دولتی فعال است و توانایی آن جهت سنجش یک یا چند پارامتر محیط‌زیستی براساس ضوابط و مقررات جاری مورد تأیید سازمان است. در<ref>ماده ۸۸ قانون برنامه چهارم توسعه مسئولیت نمونه‌برداری و گزارش‌دهی پارامترهای محیط‌زیستی واحدهای صنعتی به بخش خصوصی تحت عنوان آزمایشگاه‌های معتمد محیط‌زیست واگذار می کند.

بسیاری از کارشناسان و معاونین سازمان محیط زیست اذعان دارند که برخی مسائل از جمله رابطه مالی مستقیم میان صنعت و آزمایشگاه‌های معتمد، اعتماد به داده‌های پایشی را تحت الشعاع قرار داده است. برای مثال مدیر بهداشت و محیط زیست شهرداری کرمانشاه <ref>[www.irna.ir/news/83003621/ به خبرگزاری ایرنا] می‌گوید: آزمایش از زباله‌های بیمارستانی به شکل خوداظهاری است و مسئولان دفع زباله بیمارستان‌ها هر چند وقت یکبار زباله‌ها را ایمن‌سازی می‌کنند و نمونه‌ای از آن را در اختیار آزمایشگاه محیط‌زیست قرار می‌دهند. بنابراین نتیجه این ارزیابی ها در بسیاری از موارد صوری است. <ref>آزمایشگاه های معتمد محیط زیست در دوراهی انجام وطیفه و کسب درآمد

  1. ارزیابی پروژه های محیط زیستی: <ref>طبق ماده 38 قانون برنامه پنج ساله ششم توسعهاجرای پروژه‌های توسعه‌ای نظیر ساخت راه‌ها، احداث صنایع، توسعه شهرها و… منوط به انجام و تأیید مطالعات ارزیابی اثرات محیط زیستی است. اما رابطه مالی مستقیم ارزیاب و کارفرما سبب می شود تا در بسیاری از موارد ارزیاب برای رضایت کارفرما و سازمان دولتی به اصطلاح "نامه فدایت شوم" بنویسد. به این معنا که کارفرما به شرطی هزینه ارزیابی را پرداخت می‌کند که ارزیاب ماتریس ارزیابی وی را مثبت اعلام کند. برای مثال یکی از مدیران کل سابق سازمان محیط زیست تجربه ی شخصی خود را در این خصوص به <ref>روزنامه شهروند اینگونه بیان می کند:" شخصا این تجربه مستقیم را زمانیکه به عنوان کارشناس ارزیابی در سد باراندوز در حوضه آبریز دریاچه ارومیه فعالیت می‌کردم، داشته ام و ساخت سد روی رودخانه باراندوز را رد کردم. شرکت مهندسی مشاوری که برایش کار می‌کردم صراحتا گفت که اگر این طرح رد شود نمی‌توانیم به شما پولی پرداخت کنیم چون در واقع کارفرما هم به ما پولی نخواهد داد."<ref>برای مدیریت تعارض منافع نمی توان فقط به تصویب قانون اکتفا کرد

راهکارهای مدیریت تعارض منافع

در این رابطه به طور خاص می توان به چهار راهکار اشاره کرد:

  1. قطع رابطه کارشناس با متقاضی: در این راهکار با قرار گرفتن دستگاه دولتی بین ارزیاب و کارفرما برای پرداخت پول و قطع ارتباط مالی مستقیم می توان این موقعیت را مدیریت کرد.
  2. شفاف و حافظه دار کردن ادله و نتایج فرایندهای کارشناسی: در این راهکار با انتشار و در دسترس عموم قرار دادن نتایج ارزیابی های محیط زیست می توانیم از مکانیزم "چشم نظارت گر جامعه" برای نظارت بر ارزیابی ها استفاده کرد. این راهکار که در اکثر کشورهای دنیا استفاده می شوداصول بنیادین ارزیابی شامل «شفافیت»، «پاسخگویی»، «آگاهی بخشی» و «مشارکت ذینفعان» به طور کامل رعایت می شود. <ref>فاصله گرفتن از اصول ارزیابی محیط زیست تعارض منافع را افزایش می دهد
  3. متأثر کردن کارشناسان از نتیجه عمل و بحث مخاطرات اخلاقی:در این راهکار كارشناس در نتیجه شفافیت گزارش های کارشناسی از صداقت خود منتفع و از عدم صداقت و تباني خود متضرر خواهد شد.
  4. اصلاح نظام جریمه و مجازات: در این راهکار می توان با تنظیم قوانین پاداش و مجازات کارشناس را با عواقب رفتار خود روبرو کرد.

منابع

  1. فاصله گرفتن از اصول ارزیابی محیط زیست تعارض منافع را افزایش می دهد
  2. برای مدیریت تعارض منافع نمی توان فقط به تصویب قانون اکتفا کرد
  3. آزمایشگاه های معتمد محیط زیست در دوراهی انجام وطیفه و کسب درآمد
  4. راهکارهای پیشگیری و مدیریت تعارض منافع
  5. [https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=71177 بررسی قوانین و مقررات پیشگیرانه از جمله ارزیابی اثرات زیست محیطی در کشور

ایران و چند کشور صنعتی]