تعارض منافع در سازمان تأمین اجتماعی

از ویکی تعارض منافع
پرش به ناوبری پرش به جستجو

سازمان تأمین ‌اجتماعی، به ‌موجب اساسنامه و قوانین حاکم بر فعالیت آن، یک سازمان بیمه‌گر اجتماعی است که مأموریت اصلی آن پوشش کارگران مزد و حقوق‌بگیر (به‌ صورت اجباری) و سایر صاحبان حرف و مشاغل آزاد (به‌ صورت اختیاری) است. این سازمان، یک نهاد عمومی غیردولتی است که بخش عمده منابع مالی آن از محل اخذ حق‌بیمه‌ها (با مشارکت بیمه‌شده و کارفرما) تأمین می‌شود و متکی به منابع دولتی نیست. تکیه‌گاه اصلی این سازمان، مشارکت سه‌جانبه کارفرمایان، بیمه‌شدگان و دولت در عرصه‌های مختلف سیاست‌گذاری، تصمیم‌گیری‌های کلان و تأمین منابع مالی است. [۱]


مصادیق تعارض منافع در بخش‌های مختلف سازمان تأمین اجتماعی

از منظر تعارض منافع یکی از مهم‌ترین نقدهایی که از سوی کارشناسان درون و بیرون سازمان تأمین اجتماعی نسبت به وضعیت کنونی سازمان مطرح است، عدم توجه به سه‌جانبه‌گرایی در این سازمان و تبدیل شدن آن از یک سازمان عمومی غیردولتی به سازمانی دولتی است. هرچند به دلیل فقدان یا ضعف تشکل‌های واقعی کارگری و کارفرمایی، سه‌جانبه‌گرایی در عمل، گاه تبدیل به پیگیری منافع محدود نمایندگان تشکل‌های کارگری و کارفرمایی حاضر در شوراهای مبتنی بر سه‌جانبه‌گرایی می‌شود، اما در هر صورت اصل سه‌جانبه‌گرایی حتی اگر به شکل ناقص هم عملی شود، بهتر از یکجانبه بودن تصمیمات و قاعده‌گذاری‌ها است. [۲] در ادامه به سایر مصادیق موقعیت‌های تعارض منافع به تفکیک بخش مربوطه پرداخته شده است.


بخش بیمه

بخش بیمه‌ای سازمان تأمین اجتماعی ارتباط مستقیمی با مردمی دارد که در قالب کارفرما و کارگر با سازمان در ارتباط هستند و وجود تعارض منافع در این بخش تأثیرات مستقیم و فوری بر آنان می‌گذارد. در ادامه انواع موقعیت‌های تعارض منافع در بخش بیمه‌ای سازمان تأمین اجتماعی به همراه مصادیق آن آورده شده است: [۳]

- موقعیت درب های گردان

حضور بازنشستگان سازمان تأمین اجتماعی در کارگزاری‌های رسمی این سازمان

- تعارض درآمد و وظیفه

جریمه دیرکرد ارائه لیست بیمه‌‌شدگان و پرداخت حق بیمه آنها از جانب کارفرما جزو منابع درآمدی تأمین اجتماعی است و این امر موجب می‌شود از انگیزه سازمان تأمین اجتماعی برای انجام وظیفه‌اش در جهت برخوردار نمودن مزد و حقوق‌بگیران از بیمه‌شان، کاسته شود.

- موقعیت اتحاد قاعده گذار و مجری

هیأت رسیدگی به مطالبات هیأتی است که در صورت اعتراض کارفرما نسبت به میزان حق بیمه تعیین شده یا جریمه تأخیر در اعلام لیست بیمه، در هیأت بدوی به آن رسیدگی می‌کند. اعضای هیأت بدوی شامل رؤسای شعب تأمین اجتماعی و رؤسای ادارات کل شعب می‌شوند که در واقع خودشان تعیین‌کننده میزان حق بیمه مورد اعتراض کارفرما هستند. بدین ترتیب آنها خود هم قانون‌گذارند و هم اجراکننده قانون.


بخش درمان

معاونت درمان سازمان تأمین اجتماعی یکی از سه معاونت کارکردی این سازمان است که در واقع بخشی از مهم‌ترین وظایف و مأموریت‌های سازمان تأمین اجتماعی را برعهده دارد. در مجموع معاونت درمان سازمان تأمین اجتماعی با موقعیت‌های گوناگون تعارض منافع مواجه است. به بیانی دیگر، معاونت درمان سازمان تأمین اجتماعی به نوعی در موقعیتی میانه قرار گرفته است و از یک‌سو منافع سازمان در اینجا مطرح است و از سوی دیگر منافع پزشکان که به صورت کامل با منافع سازمان همراه و هم‌سو نیستند و در مواردی منافعی متفاوت دارند و به همین علت موقعیت‌های تعارض منافع در این معاونت اجتناب‌ناپذیر است. در ادامه انواع موقعیت‌های تعارض منافع در بخش درمان سازمان تأمین اجتماعی به همراه مصادیق آن آورده شده است: [۴]

- اشتغال بیرونی

• اشتغال پزشکان در بیمارستان‌های تأمین اجتماعی و مطب یا بیمارستان‌های خصوصی

• اشتغال بیرونی پزشکان در سمت‌های مدیریتی بخش درمان و بخش خصوصی (درمان یا سهامداری شرکت‌های دارویی و تجهیزات پزشکی)

- نظارت بر خود (موقعیت اتحاد ناظر و منظور (نظارت‌شونده))

نظارت بر بیمارستان‌ها و مراکز درمانی تأمین اجتماعی توسط بخش درمان

- تعارض درآمد و وظیفه (تعارض منافع تشخیص / تأمین خدمت)

• تعیین تعهدات سازمان در کمیسیون پزشکی و احتمال اعلام رأی به نفع سازمان

• مکانیسم پرداخت به پزشک براساس تعداد مراجعات

- تعارض منافع دریافت هدیه یا دعوت

ارائه هدایا، رشوه یا بخشی از سهام به مدیران بخش درمان توسط شرکت‌های دارویی و تجهیزات پزشکی جهت قرار گرفتن در شرکت‌های تأمین‌کننده سازمان

- سهامداری و مالکیت

سهامداری و مالکیت شاغل در بخش درمان سازمان در بیمارستان‌های خصوصی یا شرکت‌های دارویی و تجهیزات پزشکی

- تعارض منافع در ارتباط، پیوند یا وابستگی با گروه‌های اجتماعی

ساخت مراکز درمانی در شهرها و مناطق مختلف بدون در نظر گرفتن نیازها و شرایط آنها و براساس منافع سیاسی مدیران بخش درمان


بخش درمان و سرمایه‌گذاری

سازمان تأمین اجتماعی ارتباطی مستقیم با منافع بخش بزرگی از اعضای جامعه دارد و مستقیماً با پول حق بیمه آنها اداره می‌شود. اما بخش‌های مختلف این سازمان نظیر شرکت سرمایه‌گذاری تأمین اجتماعی (شستا) به دلیل قرار گرفتن در موقعیت‌های تعارض منافع گهگاه منافع عمومی را قربانی منافع شخصی گروه‌های مختلف درون و بیرون سازمان می‌کنند. در ادامه انواع موقعیت‌های تعارض منافع در بخش سرمایه‌گذاری و درمان سازمان تأمین اجتماعی به همراه مصادیق آن آورده شده است: [۵]

سرمایه‌گذاری

- موقعیت اتحاد ناظر و منظور (نظارت‌شونده)

در برخی زیرمجموعه‌های شرکت سرمایه‌گذاری سازمان تأمین اجتماعی (شستا) مدیران که باید ناظر بر عملکرد شرکت‌های زیرمجموعه خود باشند در این شرکت‌ها عضو هیئت‌مدیره هستند و منافعی دارند.

درمان

- اشتغال همزمان

اشتغال همزمان پزشکانی که استخدام سازمان تأمین اجتماعی هستند در مراکز درمانی این سازمان و نیز مطب‌های خصوصی. در مراکز درمانی تأمین اجتماعی افراد به صورت رایگان درمان می‌شوند اما منافع پزشک اقتضا می‌کند که بیماران را به سمت مطب خصوصی سوق دهد.

- تعارض منافع ناشی از مالکیت/ سهامداری کارکنان دولتی در بخش خصوصی

در حوزه درمان سازمان تأمین اجتماعی برخی از کارکنان در شرکت‌هایی خصوصی مربوط به درمان دارای سمتی هستند.

- تعارض وظایف

قرار گرفتن یک پزشک در رأس معاونت درمان سازمان تأمین اجتماعی می‌تواند موجب تعارض در وظایف شود زیرا او در رأس معاونت درمان باید در جهت منافع بیماران (بیمه‌گذاران سازمان) و به عنوان یک پزشک در جهت منافع پزشکان عمل نماید و این دو در موارد بسیاری همسو نیستند.


پیوند به بیرون


منابع و پانویس‌ها