تعاریف تعارض منافع

از ویکی تعارض منافع
پرش به ناوبری پرش به جستجو
تعارض منافع

تعاریف لغوی تعارض منافع

براساس تعریفی که در فرهنگ وبستر ارائه شده است، اصطلاح تعارض منافع عبارت است، تعارض بین منافع خصوصی و مسئولیت‌های رسمی شخص. [۱] فرهنگ کالینز تعارض منافع را تعارض بین تعهد شخص به منافع عمومی و منافع شخصی معنا می‌کند. [۲] فرهنگ کمبریج تعارض منافع را وضعیتی می‌داند که در آن فرد نمی‌تواند تصمیم عادلانه‌ای اتخاذ کند زیرا فرد تحت تأثیر نتیجه حاصل از این تصمیم قرار خواهد گرفت. [۳]

تعاریف عملیاتی تعارض منافع

نهادهای مختلف بين‌المللی نیز تعاريف مختلف و البته مشابهی را برای تعارض منافع مطرح كرده‌‌اند، که در ادامه به برخی از این تعاریف اشاره خواهیم کرد. برای اولین بار در سال ۱۹۹۳ میلادی، دنیس تامپسون «Dennis Thompson» عبارت Conflict of Interests را اینگونه تعریف می‌کند: «تعارض منافع به مجموعه شرایطی اطلاق می‌شود که منافع یا علائق اولیه و ثانویه شخصی در خلاف جهت یکدیگر قرار می‌گیرند و ممکن است اقدامات و قضاوت حرفه‌ای او را تحت تأثیر قرار دهد». [۴] [۵]


رسنیک معتقد است که تعارض منافع در حالت کلی هنگامی روی می‌دهد که «منافع شخصی یا اقتصادی فرد با وظایف حرفه‌ای یا سازمانی او مغایرت داشته باشد. این مغایرت توانایی وی برای اتخاذ تصمیمات و ارائه قضاوت‌های قابل‌اطمینان، بی‌طرف و عینی را به تحلیل می‌برد یا آن را ناقص می‌کند». [۶]


سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) بیان می‌کند که تعارض منافع زمانی رخ می‌دهد که فرد یا شرکتی (خصوصی یا دولتی) در موقعیتی است که می‌تواند از شغل حرفه‌ای یا منصب حاکمیتی در جهت منافع خود یا شرکت (منظور شرکت خصوصی است که فرد در آن شاغل است) سوء‌استفاده نماید. [۷]


سازمان شفافیت بین‌الملل (TI) تعارض منافع را شرایطی می‌داند که در آن افراد یا نهادها (که می‌تواند دولت، رسانه، کسب‌وکار یا سازمان مدنی باشد) با انتخاب بین وظایف خود و منافع شخصی‌شان مواجه می‌گردند. [۸]


در ماده ۲۱ طرح نامه كميسيون اروپا در مورد دستورالعمل تداركات دولتی آمده است كه مفهوم تعارض منافع بايد دربرگيرنده تمامی حالت‌هايی باشد كه در آن كاركنان پيمانكار يا ساير ارائه‌كنندگان خدمات دخيل در فرآيند، دارای منفعت شخصی از نتيجه اين قرارداد بوده، به‌گونه‌ای كه بی‌طرفی و عملكردشان را به‌طور ناصوابی تحت تأثير قرار دهد. [۹]


در ماده ۲ قانون شماره ۲۰۱۳-۹۰۷ کشور فرانسه در مورد شفافیت در زندگی عمومی، تعارض منافع این‌گونه تعریف شده است: تعارض منافع به هر موقعيتی اطلاق می‌شود كه موجب تداخل یک نفع عمومی با نفع خصوصی یا نفع عمومی دیگر شود و باعث شود استقلال، بی‌طرفی و اجرای عينی یک تعهد تحت تأثير قرار گيرد یا به نظر برسد كه تحت تأثير قرار گرفته است. [۱۰]


در كتاب راهنمای اخلاق مجلس آمریکا، تعارض منافع به معنای وضعيتی است كه در آن، رفتار یک مقام رسمی در سمت رسمی فرد با امور اقتصادی خصوصی وی متعارض است و این نگرانی را ایجاد می‌كند كه فرد به منظور حفظ منافع شخصی خود در معرض قضاوت جانبدارانه قرار می‌گيرد. [۱۱]


منابع و پانویس‌ها

  1. Merriam Webster's Collegiate Dictionary (11th ed.). (2003). Springfield, MA: Merriam-Webster Incorporated
  2. Collins English dictionary. (2018). Glasgow: HarperCollins Publishers
  3. [Cambridge advanced learner's dictionary. (2013). Cambridge: Cambridge University Press]
  4. بخش تضاد منافع در مقالات علمی
  5. بخش تضاد منافع در مقالات علمی، ۱۰ دی ۱۳۹۵، اندیشکده شفافیت برای ایران، بازدید ‌شده در ۹ آذر ۱۳۹۹.‌
  6. رسنیک، دیوید بی (۱۳۹۱). اخلاق علم. ترجمه مصطفی تقوی و محبوبه مرشدیان. قم: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، دفتر نشر معارف. ص ۱۴۶-۱۵۲.
  7. OECD. (2003). Managing Conflict of Interest in the Public Service: OECD Guidelines and Country Experiences. Paris
  8. تعارض منافع چیست؟
  9. تعارض منافع ۱. دسته‌بندی و مفهوم‌شناسی، ۲۶ تیر ۱۳۹۶، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، بازدید ‌شده در ۲۳ دی ۱۳۹۹.‌‌
  10. گزارش توجیهی پیش‌نویس لایحه شفافیت
  11. گزارش توجیهی پیش‌نویس لایحه شفافیت