مصادیق موقعیت‌های تعارض منافع در صنعت برق

از ویکی تعارض منافع
پرش به ناوبری پرش به جستجو

سازمان شفافيت بين‌الملل تعارض منافع را شرايطی می‌داند كه در آن افراد يا نهادها (كه می‌تواند دولت، رسانه، كسب‌وكار يا سازمان مدنی باشد) با انتخاب بين وظايف خود و منافع شخصی‌شان مواجه ‌گردند. [۱] در هر نهاد یا سازمانی امکان شکل‌گیری موقعیت‌های تعارض منافع وجود دارد. چنانکه تعریف آن ناظر بر موقعیت دوراهی فرد یا سازمان در مواجهه بین انتخاب منافع خود و منافع عمومی است که می‌تواند وظیفه حرفه‌ای و شغلی را تحت تأثیر قرار دهد. [۲] صنعت برق نیز از این قائله مستثنی نیست. برق جزو جدایی ناپذیر زندگی امروز است و عدم دسترسی کافی به آن منجر به فقر انرژی گردد. تعارض منافع در صنعت برق هم می‌تواند به این فقر دامن بزند. شناسایی گلوگاه‌های تعارض منافع در صنعت برق می‌تواند علاوه بر امکان دسترسی همگان به این منبع، فرصت‌های ارتکاب به فساد را کاهش دهد. [۳]


تعارض منافع اساساً بین بخش عمومی و بخش خصوصی در صنعت برق است. ما دو گونه تعارض منافع جدی در صنعت برق داریم. یک تعارض منافع عمودی به این معنا که دولت به‌عنوان حکمران و سیاست‌گذار حوزه انرژی، باید نقش کنترل بازار و بهینه‌شدن منافع عمومی را دنبال کند اما همزمان خودش به‌عنوان بازیگر و فعال اقتصادی یعنی تأمین‌کننده انرژی یا بنگاه‌دار یا متصدی امور اقتصادی هم فعالیت می‌کند. این دو نوع فعالیت باهم یک تعارض جدی دارد. دولت آن وقت قواعدی را که باید بی‌طرفانه بنویسد، در جهت منافع بنگاه‌های خودش هدایت می‌کند. بنگاه‌های دولتی هم از طریق چانه‌زنی و دسترسی به مقام سیاست‌گذار، در وزارت نیرو منافع بیشتری را برای بنگاه دولتی خود دنبال می‌کنند. [۴] تعارض منافع افقی در زنجیره تولید و بین شرکت‌های شبه‌دولتی به عنوان پیمانکار با بخش خصوصی تأمین‌کننده تجهیزات رخ می‌دهد و تعارض منافع عمودی را عموماً در بازار خرید و فروش برق شاهد هستیم. [۵] در ادامه به مصادیق موقعیت‌های تعارض منافع در صنعت برق پرداخته‌ایم: [۶]

- ارتباطات پساشغلی (موقعیت درب های گردان)

مدیران سابق وزارت نیرو در شرکت‌ها و یا نیروگاه‌هایی که به بخش خصوصی واگذار شده‌اند، سهامدار و یا عضو هیئت‌مدیره هستند.


- ارتباطات سهامداری یا مالکیت شرکت‌های مرتبط با تصمیم‌گیری

مدیران کنونی صنعت برق سهامدار شرکت‌ها هستند.


- تبانی خدمتگزاران

تبانی در برگزاری مناقصه‌ها: برنده مناقصات از میان شرکت‌های زیرمجموعه شرکت‌های توزیع برق انتخاب می‌شود و مناقصه صوری برگزار می‌شود.


- موقعیت اتحاد ناظر و منظور (نظارت‌شونده)

ناظر پروژه‌های صنعتی برق برای انجام مهندسی ارزش توسط شرکت مالک پروژه‌ها (منظور) انتخاب می‌‌شود و دستمزد می‌گیرد که عملاً امکان بیان آزادانه و نقادانه را از ناظر می‌گیرد.


- انگیزه‌های سیاسی و منطقه‌ای

خرج اعتبارات و خدمات برای شهرستان خود؛ مثلاً رئیس شرکت توزیع یا نماینده مجلس به جای برنامه‌ریزی بی‌طرفانه در تعیین نیازهای برق سه استان زیرمجموعه شرکت، به برق منطقه‌ای استان خود بیشترین رسیدگی را می‌کنند.


منابع و پانویس‌ها